سازگارى ندارد . پاسخ اشكال اول در پاسخ اشكال نخست گفته مىشود كه ، تفسير عقلى و تفسير به رأى با هم تفاوت دارند و اين تفاوت در چند وجه قابل تصور است . الف . منظور از تفسير به رأى اين نيست كه انسان از قرائن عقلى در فهم آيات و روايات استمداد جويد ، بلكه منظور آن است كه انسان سليقه‌هاى شخصى و پندارها و اوهام خود را بر آيات و روايات تحميل كند و الفاظ و جمله‌هايى كه از نظر قواعد ادبى و مفهوم لغوى اصلا تاب معنايى را ندارد ، بر آن معنا حمل نمايد و قرآن و سنت را تابع فكر خود سازد ، نه فكر خود را تابع قرآن و سنت . اما تفسير عقلى آن است كه از قرائن روشن عقلى كه مورد قبول همهء خردمندان است براى فهم معانى الفاظ و جمله‌هاى قرآن و حديث استمداد جوييم ؛ مثلا هنگامى كه گفته مىشود . « يد اللّه فوق ايديهم ؛ دست خدا بالاى دستان آنها است » عقل در اين جا مىگويد : مسلّما منظور از دست خدا عضو خاصى كه داراى پنج انگشت است نيست ؛ زيرا خداوند ، جسم نيست ، چون هر جسمى محدود است و فناپذير ، - خداوند نامحدود است و فنا ناپذير ، و - ازلى و ابدى است . بنابراين ( عقل گويد ) منظور از دست قدرت خدا است كه ما فوق همهء قدرت‌ها است و اطلاق دست بر قدرت جنبهء كنايى دارد ، زيرا معمولا قدرت انسان از طريق دست او عملى مىشود و در آن متمركز است . « 1 » ب . منظور از تفسير عقلى همان تدبر ، تفكر و درك و فهم از خود آيات است ، كه با عقل سليم فطرى به تفكر در آيات پرداخته شود و آيات را درك نمايد . ولى منظور از تفسير به رأى ، تحميل مطالب ، افكار ، سليقه‌هاى شخصى يا انديشه‌هاى عليل و پندارهاى بىاساس بر قرآن كريم است . ج . منظور از تفسير به رأى ، تفسير متشابهات قرآن بدون بهره‌گيرى از روايات و دانش ائمهء اطهار عليهم السّلام است و منظور از تفسير عقلى ، تفكّر و تدبر در آيات محكم قرآن است كه

--> ( 1 ) برگرفته از جزوهء تفسير به رأى ، استاد آية اللّه مكارم شيرازى 37 - 38 .